Een erfenis gekregen: wat doe je ermee?

En als er dan ineens een flink bedrag op je rekening staat, komt er een heel andere vraag om de hoek kijken: Wat ga je ermee doen?

Een nieuwe auto? De hypotheek aflossen? Een mooie reis maken? Alles op de spaarrekening zetten? Of toch beleggen?

De casus

Ik spreek vaker cliënten die een (grote erfenis) krijgen. In dit blog hou ik een fictieve casus aan. 

• Cliënten zijn midden 40 en wonen samen. 
• Er zijn twee kinderen van 12 en 15 jaar.
• Er is een eigen woning met een marktwaarde van ongeveer € 550.000.
• Op de woning rust een hypotheek van € 450.000.
• Er staat € 20.000 spaargeld op de rekening.
• Verder is er eigenlijk geen vermogen.
• Eén is zelfstandig ondernemer en bouwt daardoor niet automatisch via een werkgever pensioen op. 
• De andere werkt in loondienst en bouwt via de werkgever wel pensioen op.

En dan komt er een erfenis van € 300.000 van één van de ouders. Op het eerste gezicht lijkt dat misschien eenvoudig. €300.000 erbij en klaar. Maar eigenlijk begint het dan pas.

Een erfenis is zelden alleen een geldvraagstuk. Het is vooral een planningsvraagstuk.

De kunst is om ervoor te zorgen dat de erfenis niet alleen vandaag iets oplevert, maar ook over 10, 20 of 30 jaar nog betekenis heeft.

De komende jaren komt er veel vermogen vrij

De komende jaren zal er in Nederland een grote vermogensoverdracht plaatsvinden. Er wordt regelmatig gesproken over enorme bedragen. Voor Nederland wordt voor de komende tien jaar een bedrag van ongeveer € 230 tot € 240 miljard aan erfenissen genoemd. En schattingen van misschien wel € 1.000 miljard. Dat betekent niet dat iedereen straks een enorme erfenis krijgt. Maar voor veel gezinnen kan een erfenis wel een belangrijk financieel moment worden.

En juist daarom is het interessant om vooraf na te denken over de vraag: Wat wil je met dat geld bereiken?

Stel: je krijgt € 300.000

Maar eerst: € 300.000 is niet automatisch € 300.000 om uit te geven

Een belangrijke eerste stap is om vast te stellen wat er fiscaal met de erfenis gebeurt.

Een hele simpele fiscale berekening (zonder rekening te houden met kindsdelen andere eerder overleden ouder, rentevergoedingen enz.):

• Als je in 2026 als kind € 300.000 erft van een ouder, geldt een vrijstelling van € 26.230. 
• Over het resterende bedrag gelden voor kinderen in 2026 tarieven van 10% tot €158.669 en 20% over het meerdere.
• In een eenvoudige voorbeeldberekening komt de erfbelasting dan uit op ongeveer 

€ 38.900.

• Van de € 300.000 blijft dan ongeveer € 261.100 over.

NB: De daadwerkelijke erfbelasting hangt uiteraard af van de precieze situatie, de verkrijging, eventuele schulden en de manier waarop de nalatenschap is geregeld.

Geef iedere euro een bestemming

Wat ik in zo'n situatie belangrijk vind, is dat je niet direct één grote beslissing neemt.

Dus niet:  “We hebben € 300.000. Laten we alles in de hypotheek stoppen.”

Maar ook niet: “We hebben € 300.000. We gaan alles beleggen.”

En zeker niet:  “We hebben ineens geld, dus we kunnen eindelijk die auto kopen én op vakantie.”

Alle drie kunnen financieel verkeerde keuzes zijn. Ik raad aan om eerst de gehele financiële situatie van nu en op termijn te bekijken en het geld verdelen over verschillende doelen.

Bijvoorbeeld:

• een financiële buffer;
• toekomstige studiekosten van de kinderen;
• de hypotheek;
• pensioen;
• lange termijn vermogen.

Daarbij krijgt ieder doel zijn eigen plek.

Eerst de buffer

• Er is al € 20.000 spaargeld.
• Dat klinkt als een mooie buffer, maar of dit voldoende is, hangt af van jullie maandelijkse uitgaven.
• Zeker wanneer één van jullie zelfstandig ondernemer is, kan het verstandig zijn om wat ruimer te kijken naar de benodigde financiële reserve.
• In mijn visie is een buffer bedoeld voor onverwachte én voorziene uitgaven. Denk bijvoorbeeld aan een kapotte auto, onderhoud aan de woning, een periode met minder inkomen of andere tegenvallers.
• Als uitgangspunt kijk ik vaak naar ongeveer 3 tot 6 maanden netto inkomen, afhankelijk van de persoonlijke situatie.
• Daarover schreef ik eerder uitgebreider in mijn blog: Een spaarplan: waarom dit vaak toch wel essentieel is voor je financiële gezondheid

In dit voorbeeld zou je bijvoorbeeld kunnen besluiten om de bestaande €20.000 te behouden en de buffer aan te vullen naar bijvoorbeeld € 30.000. Niet omdat € 30.000 voor iedereen voldoende is, maar omdat een financiële buffer rust geeft. En rust is ook wat waard.

Denk vooruit: de kinderen worden duurder

• De kinderen zijn nu 12 en 15.
• Dat betekent dat de oudste over een paar jaar mogelijk gaat studeren. 
• En daarna volgt de jongste.
• Studiekosten, kamerhuur, vervoer, boeken en andere kosten kunnen een behoorlijke aanslag op het gezinsbudget vormen.
• Daarom zou ik een deel van de erfenis reserveren voor de middellange termijn.
• Bijvoorbeeld € 40.000 als studiepot.
• Dat geld zou ik niet zomaar in een (aandelen) ETF stoppen als je het over enkele jaren nodig hebt.
• Geld dat je op korte of middellange termijn nodig hebt, hoort naar mijn mening vooral veilig en beschikbaar te staan.
• Voor de jongste is de horizon wat langer. Daar zou je eventueel anders naar kunnen kijken, afhankelijk van het moment waarop het geld nodig is en hoeveel risico je kunt en wilt nemen.

Het belangrijkste is: Geef een bedrag dat je binnenkort nodig hebt niet hetzelfde risicoprofiel als geld dat je twintig jaar kunt missen.

Dan de hypotheek

• € 450.000 schuld op een woning van € 550.000 betekent ongeveer € 100.000 overwaarde.
• Een erfenis biedt de mogelijkheid om een flink deel van de hypotheek af te lossen.
• Stel dat je in dit voorbeeld € 90.000 extra aflost.
• Dan daalt de hypotheek naar ongeveer € 360.000.
• Je maandlasten kunnen hierdoor dalen en je financiële kwetsbaarheid wordt kleiner.

Maar ook hier geldt:

Ik zou niet automatisch alles aflossen. Omdat geld in je woning zit. Je kunt er niet zomaar een deel van opnemen als je volgende week een rekening van € 20.000 krijgt.

Daarnaast kan de hypotheekrente relatief laag zijn en kan beleggen op lange termijn een andere rol vervullen.

En natuurlijk moet je ook kijken naar de voorwaarden van de hypotheek. Hoeveel mag je boetevrij aflossen? Wat is de rente? Welk hypotheekdeel los je af? En wat zijn de fiscale gevolgen?

Bij veel hypotheken kun je jaarlijks een deel boetevrij aflossen, maar de voorwaarden verschillen per geldverstrekker en hypotheek.

NB: Natuurlijk kan de erfenis ook besteed worden aan verduurzamen en verbeteren van de woning. Om het blog overzichtelijk te houden, behandel ik hier alleen het aflossen. 

Pensioen: juist nu aandacht voor de ondernemer

Dan komen we bij een onderwerp dat vaak minder aantrekkelijk klinkt dan een nieuwe keuken of een lagere hypotheek: Pensioen.

Toch vind ik dit in deze situatie misschien wel één van de belangrijkste onderdelen.

• De ouder die in loondienst werkt, bouwt via de werkgever pensioen op.
• Maar de zelfstandig ondernemer heeft mogelijk een veel kleiner pensioeninkomen.
• Dat betekent o.a. dat er een verschil kan ontstaan tussen beide partners. En juist een erfenis kan een mooie gelegenheid zijn om daar iets aan te doen.
• Bijvoorbeeld door een deel van het vermogen te gebruiken voor een aanvullende oudedagsvoorziening.

Afhankelijk van de persoonlijke situatie kan een lijfrente een interessante mogelijkheid zijn. 

• Als je een pensioentekort hebt, kun je onder voorwaarden gebruikmaken van je jaarruimte en reserveringsruimte voor aftrek van lijfrentepremies of stortingen. De fiscale ruimte moet dus eerst worden berekend.
• Nu is de kans groot dat je de inleg tegen een hoger tarief mag aftrekken waarbij elke uitkering vanaf AOW-leeftijd tegen een lager tarief wordt belast. Een mooi “progressie voordeel” of “progressie rendement”.
• Ook wordt dit vermogen niet belast in box 3.

Ik zou daarom niet simpelweg zeggen: “Je bent ondernemer, dus stort € 50.000 in een pensioenproduct.” Eerst moet worden bekeken hoeveel pensioen er al wordt opgebouwd, hoeveel inkomen er later nodig is en hoeveel fiscale ruimte er daadwerkelijk is. Het doel is niet een zo groot mogelijke pensioenpot. Het doel is een passend toekomstig inkomen.

En dan beleggen

Pas wanneer de buffer op orde is, de middellange doelen zijn geregeld en de hypotheek en pensioenpositie zijn bekeken, komt voor mij beleggen nadrukkelijk in beeld.

Waarom?

Omdat je dan geld overhoudt dat je niet op korte termijn nodig hebt.

En dát is geld waarmee je naar de lange termijn kunt kijken.

Mijn uitgangspunt is daarbij: Houd het simpel!

Een goed gespreide ETF kan daarvoor een interessante oplossing zijn.

Niet omdat een ETF geen risico heeft. Integendeel: de waarde kan flink fluctueren en je kunt een deel van je vermogen verliezen.

Maar voor een lange beleggingshorizon kan een breed gespreide, relatief eenvoudige beleggingsoplossing een goede manier zijn om vermogen op te bouwen.

Over dit onderwerp schreef ik eerder: Beleggen: waar begin je en waar moet je op letten?

Hoe zou zo'n verdeling eruit kunnen zien?

Nogmaals: Dit is geen persoonlijk advies, maar een illustratie van hoe je naar zo'n erfenis kunt kijken. Stel dat na de erfbelasting ongeveer €261.000 beschikbaar is. Een mogelijke verdeling zou dan bijvoorbeeld kunnen zijn:

Doel

Bedrag

• Buffer naar € 30.000 = € 10.000

• Studie kinderen = € 40.000

• Extra aflossen hypotheek = € 90.000

• Pensioen / oudedagsvoorziening = € 50.000

• Lange termijn beleggen = € 71.000

• Totaal uit erfenis = € 261.000

Waarom vind ik zo'n verdeling interessant?

• Omdat niet iedere euro hetzelfde doel heeft.
• De € 40.000 voor de kinderen heeft een andere functie dan de € 90.000 voor de hypotheek.
• En de € 71.000 die je voor de lange termijn belegt, heeft weer een heel andere functie.
• Je spreidt niet alleen je beleggingen. Je spreidt ook je financiële doelen.

Waarom niet alles in de stenen?

Een veelgehoorde reactie bij een erfenis is: “Los gewoon de hypotheek af. Dan ben je klaar.”

Dat klinkt aantrekkelijk. Maar stel dat je € 261.000 volledig gebruikt om de hypotheek af te lossen. Dan heb je een veel lagere hypotheek. Maar dan zit het geld “in de stenen”.  Je hebt vrijwel geen vrij beschikbaar vermogen meer. Je bent dan misschien financieel rijker op papier, maar minder flexibel.

Het gaat niet alleen om hoeveel vermogen je hebt. Het gaat ook om waar dat vermogen zit en waarvoor het bedoeld is

• Een woning is waardevol, maar je kunt er niet zomaar € 50.000 uit halen voor een studie van je kind.
• Een belegging kun je in principe wel verkopen, maar de waarde kan op dat moment lager zijn.
• Spaargeld is veilig en direct beschikbaar, maar heeft op lange termijn een andere functie.

Elk onderdeel heeft dus zijn eigen rol.

Een erfenis kan een financieel keerpunt zijn. Een erfenis kan daardoor veel meer betekenen dan alleen een bedrag op je bankrekening. Het kan een kans zijn om zaken die al langer op de achtergrond spelen eindelijk goed te regelen.

Bijvoorbeeld:

• Eindelijk een goede buffer;
• Minder hypotheekschuld;
• Een betere pensioenvoorziening;
• Geld voor de studie van je kinderen;
• Vermogen voor later;
• Meer financiële vrijheid;
• En misschien zelfs de mogelijkheid om in de toekomst minder te werken.

Een goed financieel plan gaat uiteindelijk niet over geld. Het gaat over wat geld voor jou mogelijk maakt.

Mijn advies: geef je erfenis eerst een plan

• Als je een erfenis krijgt, hoef je niet meteen te beslissen wat je ermee gaat doen.
• Je mag het geld best even laten staan.
• Neem de tijd.
• Breng eerst je financiële situatie in kaart.
• Kijk naar je inkomen, uitgaven, hypotheek, pensioen, buffers, kinderen en toekomstige wensen.

Maak vervolgens onderscheid tussen

• kortere termijn → sparen
• middellange termijn → reserveren en eventueel aflossen
• lange termijn → vermogen opbouwen en beleggen

En kijk daarna pas waar iedere euro het beste tot zijn recht komt. Want een erfenis is misschien onverwacht geld. Maar dat betekent niet dat je het onverwacht moet uitgeven. Geef iedere euro een bestemming.